Het verborgen leven van bomen

boom

Harde wind en een oude boom… ‘t gaat niet altijd goed samen. Enkele weken geleden was ons uitzicht op de wei achter de tuin plots veranderd. Vanochtend was zo’n mooie mistige start, dat het tijd werd voor wat foto’s. En laat nou precies op diezelfde ochtend een pakje in mijn brievenbus belanden: het intrigerende boek “The Hidden life of Trees” van Peter Wohlleben (met dank aan Diantha). Een eerste blik binnenin brengt al meteen een fascinerend verhaal over een oude stronk van een reeds honderden jaren geleden gevelde boom. De stronk blijkt nog steeds in leven te zijn, ondanks dat er geen boom, stam of blad meer te bespeuren valt. Conclusie: de overblijfselen van de stronk krijgen hulp van de omringende bomen en hun wortelgestel.

boom2

Dit geeft meteen al aan dat de helft van het leven zich eigenlijk ondergronds afspeelt. Intussen in onze tuin, bovengronds, lijken de rollen omgedraaid. Afgestorven zaadhoofden, strokleurige wuivende halmen, ritselende centen en stapels afgevallen blad bepalen het beeld.

tuin-nov-2016

phlomisjudaspenning

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Er zijn al enkele winterprikjes geweest wat zorgt voor mooie witte vorstrandjes. Het afgevallen blad van de burning bush Euonymus alatus ‘Compactus’ lag nog dagen na te gloeien op de grond. Met al dat bovengrondse vuur vraag je je af wat er ondergronds allemaal gaande is.

burning-bush

En voor de boom in de wei: hopelijk ontvlamd daar binnenkort ook weer een nieuw vuur.

 

Slakkengang

slakkengangDe vele regen doet het aantal slakken in m’n tuin exploderen. Je vindt ze werkelijk overal en dat levert zo nu en dan toch wel grappige taferelen op, zoals dit rare fenomeen hierboven. Ik heb me al vaak afgevraagd wat ze daarboven toch denken te vinden. Misschien is het zoals bij de lieveheersbeestjes, die lopen ook altijd omhoog. Als je een blaadje of takje met een lieveheersbeestje hebt en je draait het om keert hij steevast om zodat hij weer naar boven loopt. Misschien denken de slakken boven een mals blaadje te vinden alleen is deze stam wel erg lang om in slakkentred af te leggen.

Sophora japonica kroon

De boom heeft overigens onlangs een knipbeurt gehad. Z’n kroon was inmiddels zo groot en zwaar dat zijn takken tot op de grond hingen. Ground-hugging zoals de Engelsen het zo mooi kunnen zeggen, al was die term vast niet bedoeld voor de leden van het bomenrijk. Afgelopen winter dacht ik al de snoeischaar (lees zaag) boven te halen, maar de Japanse Honingboom blijkt in juni/ juli gesnoeid te moeten worden. In de winter (zeker na december) komt de sapstroom weer op gang en bij snoei kan de boom dan hevig beginnen ‘bloeden’. Dus, een paar dagen geleden was het zover, de onderste takken gingen eraf.

Sophora japonica snoei

En het moet gezegd worden: het heeft hem goed gedaan. Ik ben normaal niet zo van de snoei. Een boom moet bij mij gewoon z’n ding kunnen doen. Maar deze ingreep was toch wel de moeite: z’n vorm en mooie brede kroon komt nu nog beter tot zijn recht en je kunt nu echt onder de boom staan. Merkwaardig ook hoe de kroon eigenlijk “hol’ is van binnen, de bladeren hangen als een soort koepel over je heen.

Het aardbeienveldje onder de boom vaart er ook wel bij, ze kleuren lekker rood met dat extra straaltje zon. Alleen nu nog zorgen dat de slakken niet rechtsomkeer maken als ze zien dat eigenlijk al het lekkers niet boven maar beneden te vinden is.

aardbeien

Akelei in mei

tuin eind mei_9

Mei-maand is Akelei-maand. En zo veel meer natuurlijk, maar je kunt haast geen foto maken zonder dat er wel ergens een akelei is te zien. De combinatie van regen en toch ook al veel zonnige dagen zorgt dat alles opeens in bloei lijkt te staan. Geraniums, vingerhoedskruid, roomse kervel, stinkende gouwe, helmkruid, ruit en ook al aardig wat siergrassen en niet te vergeten natuurlijk, de pruikenboom, vergezellen de akelei. Een rondje door de tuin.

tuin eind mei_11

tuin eind mei_1tuin eind mei_7

 

 

 

 

 

 

 

 

tuin eind mei_3tuin eind mei_4tuin eind mei_10tuin eind mei_8tuin eind mei_2

 

 

 

 

 

 

 

 

tuin eind mei_5tuin eind mei_6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Interludium

Schildersverdriet

Of zeg ik beter Inter tenebras? Dit kleine bloemetje licht wel heel mooi op in de duisternis. En als je dan ook nog weet dat ze luistert naar de naam schildersverdriet…

Hieronder meer oplichtend moois: gefotografeerd in de Plantentuin van de Universiteit in Gent.

PlantentuinGent1PlantentuinGent2

Frommelblaadjes

Vijg

De nieuwe blaadjes ontluiken. Ik vind het altijd fascinerend om te zien: al dat gefriemel en gevouw. Iets wat in volle wasdom een groot en imposant blad is kan er in het voorjaar zo fragiel en hulpeloos uitzien. De eerste vijgeblaadjes grijpen als kleine handjes naar het licht (en de eerste vijgjes zitten ook al in de startblokken). Het ontrollende blad van de Japanse regenboogvaren is zo klein en friemelig. Het heeft wel iets van een kleine octopus. Je kunt bijna niet geloven dat dit later het brede indrukwekkende blad wordt, in grijspaarse metaalachtige kleuren, zoals we van hem kennen. En de Acer shirasawanum ‘Aureum’ doet het goed. Veel nieuw blad en groeikrachtige scheuten, laten we hopen dat het doorzet.

Acer shirasawanum 'Aureum'Japanse regenboogvaren

 

 

 

 

 

 

 

Ook het Japanse keizereikje is goed vertrokken. Zijn ontluikende blaadjes hadden het vorige week al gehaald tot foto van de week. De roze tint van het jonge blad begint langzaam plaats te maken voor groen. Ik besproei hem nu regelmatig met wat groene zeep en spiritus opgelost in water om spint te voorkomen. Daar had hij vorig jaar zo’n last van dat ik het nu vóór probeer te zijn.

Quercus dentata 'Pinnatifida'

De Augurkenstruik (Decaisnea fargesii) laat het dit jaar echter wat afweten. Afgelopen najaar had ik al het gevoel dat zijn blad snel afviel. Er is dit jaar veel dood hout met hier en daar gelukkig nog wel wat nieuwe scheuten. Ik ga hem een flinke snoeibeurt geven en zijn voeten vrij maken van al dat welig tierende Hondsdraf. Misschien dat hij dan weer wat meer lucht krijgt.

Augurkenstruik

Ietsje verderop staat de krulhazelaar. Deze wordt gestaag ieder jaar groter. Zijn stam is al een flinke knoestige krul, maar zijn blaadjes ontkrullen ieder jaar opnieuw. De jonge blaadjes van de Japanse Honingboom zitten netjes in twee gevouwen op een rij en maken zich klaar om hun benen te strekken.

krulhazelaarHoningboom

 

 

 

 

 

 

 

Ja geef mij maar gewoon de bladverliezende leden van het plantenrijk, dat gevouw en gefrommel ieder jaar is niet te missen.

Regen: een vloek en een zegen

Paardenbloem

Ik dacht dat ik goed op weg was in de tuin, maar de regen van de afgelopen periode heeft aan dat idee resoluut een einde gemaakt. Alles, maar dan ook werkelijk alles knalt de grond uit. Paardenbloemen, veldzuring, kleine veldkers, hondsdraf, paardenstaarten… en gras, veel gras. Waar ooit een paadje was naar de composthoop staat nu een bed van hondsdraf in innige verstrengeling met lievevrouwebedstro, wolfsmelk en gras.

tuin_mei2016

De voorjaarsopruiming is daarmee verworden tot onkruid ruimen en hier en daar nog voorzichtig de oude bloemstengels tussen de dikke pollen nieuw blad uit peuteren. Enig voordeel is, het ziet er wel lekker vol en groen uit. En toch stilletjes aan is er ook al wel wat kleur te zien. Zo is er de Judaspenning, als één van de eersten in bloei toont hij al enkele weken zijn paarse bloemen. De paasbloem vergezelt hem sinds kort en ook de donkere geranium phaeum ‘Mourning Widow’ doet een duit in het zakje.

JudaspenningPaasbloem

Geranium

Dit jaar is ook voor het eerst het Longkruid in bloei te zien. Vorig jaar kreeg ik hem via een plantenruil. Ik weet niet precies welke variëteit het is, maar het gevlekte blad en de verkleurende bloempjes zijn een welkome aanwinst voor in de schaduw.

LongkruidHelmbloem

 

 

 

 

 

 

 

Op een steenworp afstand, ook in de schaduw, staat een witte helmbloem (vermoedelijk Corydalis ochroleuca). Ik ben extra blij dat deze het goed naar z’n zin heeft, want vele variëteiten (vooral van Corydalis flexuosa) zijn hem al voorgegaan, maar zelden werd het een succes. Sinds vorig jaar heb ik wel nog een blauw bloeiende Corydalis elata die het goed lijkt te doen. Ik houd hem nauwlettend in het oog.

Ik moet eerlijk bekennen, tijdens het onkruid trekken zakt me af en toe wel de moed in de schoenen. Met een volle kruiwagen op weg naar de composthoop wordt ik danig afgeleid door het onkruid elders in de tuin. Ik moet me inhouden om niet overal tegelijk bezig te zijn. Maar als ik dan toch na een uur zwaar ploeteren met de spitvork even omhoog kijk en de bloesem van de kriekenboom straalt me tegenmoet tegen een strak blauwe hemel, dan denk ik “het komt wel goed”.

Kriek

Bouwsel in de maak

Eksternest

Al enkele weken wordt er druk gebouwd in de tuin. Een ekster heeft onze berk uitgekozen als zijn nestplaats voor het komende seizoen. Erg vroeg lijkt me want eind feb. was hij al bezig, maar misschien is dat wel normaal. Aan de grootte van het bouwsel te zien was het wellicht gewoon nodig :).

Eksternest2

Het begon als een “semi-normaal” nest, gewoon wat takjes die van her en der werden aangevlogen en zorgvuldig in een vork van de boom werden neergelegd. Maar gaandeweg werd het een vermakelijk schouwspel. Stel je voor: de ekster zit naast zijn nest en grijpt willekeurig rondom hem naar dunne twijgen die nog aan de boom hangen. Daarna volgt een trekken en sleuren totdat de twijg loslaat. Het ging er soms zo wild aan toe dat de ekster bijna van zijn tak viel. En als de hardnekkige twijg dan nog niet wilde lossen werd hij gewoon rechtstreeks in het nest ingeweven. Dat zal wat worden straks als de boom begint uit te lopen.

Eksternest in berk

Langzamerhand werd het ook een serieus bouwwerk. Het leek wel of er een soort overkapping op kwam. Na wat opzoekwerk las ik dat een eksternest inderdaad van boven overdekt wordt als bescherming van de jongen tegen predatoren. Wellicht dat de luifel ook wat extra bescherming gaf bij de naderende regenbui die volgde. De lucht kleurde helemaal zwart en met de opkomende wind vreesde ik dat het nest snel op de grond zou liggen. Maar de ekster had het nest zowaar aan de juiste windzijde van de vork gemaakt. Noem het maar instinct … of gewoon simpelweg geluk.

 

Herfstkleuren in de mix


Herftskleuren

De regen valt inmiddels met bakken uit de hemel en er zijn al twee kleine winterprikjes met nachtvorst geweest, waardoor sommige vorstgevoelige planten tot een slappe moes zijn ingezakt. Zo goed als alle bladeren zijn nu gevallen, waar een blik in mijn foto archief van een maand of wat geleden nog een tuin onthult in volle herfstkleuren. De kleuren waren dit jaar wel heel bijzonder en anders dan andere jaren.

kriek in caramelkleur

Vooral de kriek had dit jaar eens duidelijk zin in iets anders. Waar hij normaal al in sep. of soms zelfs in aug. zijn blad zonder blikken of blozen laat vallen hield hij het dit jaar tot begin nov. vol en wel in een prachtige mooie caramelkleur, waarvan ik niet eens wist dat de kriekenboom het in zich had. De berk (op de achtergrond te zien) bleef dan weer heel lang groen, terwijl normaal zijn vibrerende geel toch altijd steevast aanwezig is. Vibrerend geel was er wel bij de honingboom. Zijn afgevallen blad maakte van ons cirkelvormige tegelpleintje zelfs een flitsend mozaïek.

Sophora japonicaHoningboom gevallen blad

 

 

 

 

 

 

 

De Pruikenboom dit het deed jaar wat rustiger. Normaal heeft hij een flinke rode blos, maar nu bleef het bij een wat bescheiden bruin-bordeaux, met af en toe een ondeugende uitschieter. Ook het rood bij de Acer japonicum ‘Aconitifolium’ liet lang op zich wachten. Hij startte in een paarsachtige bordeaux en pas op het laatst toonde hij her en daar zijn knallende rood.

Pruikenboom

Acer japonicum 'Aconitifolium'

 

 

 

 

 

 

 

De esdoorn Acer shirasawanum ‘Aureum’ dit deed jaar dan weer buitengewoon goed zijn best en toonde kleuren die ik nog niet eerder bij hem gezien had. In zijn vroege jaren, toen hij nog in een houten ton stond, kleurde hij in de herfst vaak vlammend goudgeel. Acer shirasawanum 'Aureum'Sinds hij in de volle grond staat zijn de herfstkleuren minder spectaculair, maar dit keer ging het onverwacht richting oranje, rood en zelfs een tikje paars. Merkwaardig ook hoe het soms binnen de plant sterk kan verschillen.

Wat opzoekwerk op internet leert mij dat de kleurverandering in het blad vooral in gang wordt gezet door de langere nachten (simpelweg de kalender dus). Andere factoren zoals de temperatuur, zonlicht, vochtigheid en voeding zijn vooral van invloed op de intensiteit van de kleuren. Leuk om te weten ook: de gele herfstkleuren zijn het hele jaar door al aanwezig in het blad. Ze worden alleen in het najaar pas zichtbaar omdat de aanmaak van chlorofyl (bladgroen) dan stagneert. De groene kleur verdwijnt en het gele pigment wordt zichtbaar. De rode pigmenten worden vooral in de herfst geproduceerd onder invloed van fel licht en veel suikers. Als je er wat meer over wil lezen kijk dan hier.

Geen idee wat er dit najaar precies voor heeft gezorgd dat sommige planten een extra kleurtje verkozen, terwijl juist anderen het wat kalmpjes aan deden. Het blijft een wonderlijk samenspel van omstandigheden en dat is dan wel weer precies zoals je het verwacht van de natuur.

Kardinaalsmuts